काठमाडौँ । बिहीबार रातिदेखि देशभर भइरहेको अविरल वर्षा र त्यसका कारण सिर्जना भएको बाढीपहिरोका कारण देशका प्रमुख व्यापारिक तथा आर्थिक कोरिडोरहरू पूर्ण रूपमा ठप्प भएका छन्। सडक कटान, पहिरो र पुलहरूमा क्षति पुग्दा संघीय राजधानी काठमाडौँलाई अन्य जिल्ला र छिमेकी मुलुकहरूसँग जोड्ने मुख्य आपूर्ति सञ्जाल विच्छेद हुन पुगेको छ। यसले मनसुनी विपद् मात्र नभएर देशको आन्तरिक व्यापार र आपूर्ति व्यवस्थापनमा समेत गम्भीर संकट निम्त्याउने संकेत देखिएको छ।

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले कोशी, बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी र सुदूरपश्चिमका पहाडी जिल्लाहरूमा 'हाई अलर्ट' जारी गरेसँगै सुरक्षा निकायहरूले उद्धार र सडक खुलाउने प्रयास तीव्र पारे पनि लगातारको वर्षा बाधक बनिरहेको छ।

व्यापारिक सडकखण्ड पूर्ण रूपमा ठप्प

प्रहरी प्रशासन र भौतिक पूर्वाधार मन्त्रालयको प्रारम्भिक तथ्यांक अनुसार देशका एक दर्जनभन्दा बढी रणनीतिक सडकखण्डहरू अहिले पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छन्:

१. चीन जोड्ने उत्तर-दक्षिण कोरिडोर ठप्प: अरनिको राजमार्ग अन्तर्गत सिन्धुपाल्चोकको जिरोकिलो, कोदारी र लिपिङ क्षेत्रमा लेदोसहितको भीषण पहिरो खस्दा र सडकको जग नै भासिँदा चीनसँगको व्यापारिक आवतजावत पूर्ण रूपमा बन्द भएको छ। यस्तै, पासाङ ल्हामु सडकखण्ड अन्तर्गत रसुवाको खाल्टेमा त्रिशूली नदीको बहाव बढेर सडक कटान गरेपछि उत्तरी नाकातर्फ जाने सामान बोकेका सयौँ कन्टेनरहरू बीच बाटोमै रोकिएका छन्।
२. काठमाडौँ जोड्ने वैकल्पिक मार्ग अवरुद्ध: बागमती प्रदेशको राजधानी हेटौँडा र संघीय राजधानी काठमाडौँ जोड्ने छोटो दूरीको कान्ति लोकपथ ललितपुरको पाण्डुरमा खसेको पहिरोका कारण पूर्ण रूपमा बन्द छ।
३. हिमाली र पहाडी जिल्लाको लाइफलाइन संकटमा: बेनी-जोमसोम सडकखण्ड अन्तर्गत म्याग्दीको बैसेरी र भिरकाटेमा बाढीले सडक नै बगाएपछि मुस्ताङ र म्याग्दीको सम्पर्क टुटेको छ। यस्तै, मध्यपहाडी लोकमार्गका तेह्रथुम (काँडे) र रुकुम पूर्व (काँडाबजार) खण्डहरू पहिरोले पुरिएका छन्।

बीपी राजमार्गमा रात्रिकालीन प्रतिबन्ध: ढुवानी व्यवसाय प्रभावित

सम्भावित मानवीय र भौतिक क्षति रोक्न गृह मन्त्रालयको निर्देशनमा बीपी राजमार्गको खुर्कोट-नेपालथोक-कटुन्जेबेँसी सडकखण्डमा बेलुका ६:०० बजेदेखि बिहान ४:०० बजेसम्म सबै प्रकारका सवारीसाधन सञ्चालनमा पूर्ण रोक लगाइएको छ। पूर्वी नेपालबाट राजधानीतर्फ खाद्यान्न, तरकारी र दुग्धजन्य पदार्थ बोकेर आउने ढुवानीका साधनहरू रातभर रोकिनुपर्दा बजारमा उपभोग्य वस्तुको मूल्य बढ्ने र सामान कुहिने जोखिम बढेको छ।

अर्थतन्त्र र बजारमा पर्ने प्रत्यक्ष असर

• महँगीको चपेटामा उपभोक्ता: मुख्य राजमार्गहरू बन्द हुँदा र ढुवानीका साधन बाटोमै रोकिँदा काठमाडौँ उपत्यकालगायतका मुख्य सहरहरूमा हरियो तरकारी, फलफूल र अन्य दैनिक उपभोग्य सामग्रीको कृत्रिम अभाव सिर्जना हुन थालिसकेको छ। यसले खुद्रा बजारमा तत्कालै महँगी बढाउने निश्चित छ।
• पुँजीगत खर्च र विकास निर्माण ठप्प: आर्थिक वर्षको सुरुवातसँगै अघि बढ्नुपर्ने अर्बौँका पूर्वाधार आयोजनाहरू (जलविद्युत, सडक, पुल) पहिरो र बाढीका कारण कार्यस्थलमै ठप्प भएका छन्। यसले निर्माण व्यवसायीहरूको लागत बढाउने र राज्यको पुँजीगत खर्च परिचालनमा फेरि सुस्तता ल्याउने देखिन्छ।
• बीमा र वित्तीय क्षेत्रमा दायित्व थपिँदै: पहिरोले सवारी साधन र भौतिक संरचनामा पुर्‍याएको क्षतिका कारण बीमा कम्पनीहरूमाथि दाबी भुक्तानी (Insurance Claim) को ठूलो भार थपिने छ, जसले वित्तीय बजारमा समेत दबाब सिर्जना गर्छ।

निष्कर्ष र सुझाव

मनसुनको यो प्रारम्भिक वितण्डाले नेपालको कमजोर भू-धरातल र फितलो पूर्वाधार नीतिको उदाङ्गो रूप फेरि देखाएको छ। अब सरकारले केवल पहिरो पन्छाउने परम्परागत शैली मात्र अपनाएर पुग्दैन। 'अर्थरोजगार' को दृष्टिकोणमा, अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिने व्यापारिक मार्गहरूमा 'र्‍यापिड रेस्पोन्स मेकानिजम' सहितका भारी उपकरणहरू (Heavy Excavators) चौबीसै घण्टा तयारी अवस्थामा राख्नुपर्छ। जोखिमयुक्त क्षेत्रमा रात्रिकालीन ढुवानी रोक्दा बजारमा हुन सक्ने कालोबजारी र मूल्यवृद्धिलाई नियन्त्रण गर्न वाणिज्य विभागले बजार अनुगमनलाई तत्काल कडा बनाउनु अनिवार्य भइसकेको छ।